Δυνατότητες στον πρωτογενή τομέα

Κάποτε στα Γρεβενά έβοσκαν πάνω από ένα εκατομμύριο (1.000.000) πρόβατα. Κάποτε ο Τσάνταλης αγόραζε τα σταφύλια από τα αμπέλια στους Μαυραναίους, το Μαυρονόρος και το Κοσμάτι. Σήμερα γρεβενιώτικα προϊόντα, όπως φακές και ρεβύθια, βρίσκονται σε όλη την Ελλάδα. Τα τυριά της περιοχής μας είναι από τα καλύτερα, το κρέας που παράγεται εξαιρετικό. Αγρότες και κτηνοτρόφοι με πραγματικό μεράκι παράγουν προϊόντα αξιοζήλευτα, που θα έπρεπε να βάλουν τα Γρεβενά στον χάρτη. Ενώ πολλοί καταναλωτές στην Ελλάδα αγοράζουν γρεβενιώτικο προϊόν ξέρουν ότι θα είναι υψηλής ποιότητας, δεν έχουμε προχωρήσει στο επόμενο στάδιο, να αναζητούν οι καταναλωτές ενεργητικά κάτι που να προέρχεται από τα Γρεβενά. Πώς θα μπορούσε αυτό να αλλάξει; Με τεχνική εξειδίκευση, αξιοποίηση των παραγωγικών δυνατοτήτων  της περιοχής και ιδίως των συγκριτικών μας πλεονεκτημάτων και τυποποίηση.

Η τεχνική εξειδίκευση ενισχύεται είτε από τη λειτουργία τεχνικών/ επαγγελματικών σχολών, είτε από τη μαθητεία σε επιχειρήσεις που έχουν ήδη διακριθεί στον κλάδο. Σε επίπεδο επαγγελματικών σχολών, θα βοηθούσε η παρουσία και η διασύνδεση με τις επιχειρήσεις σχολών που έχουν ως αντικείμενο την τυροκομία ή την αμπελουργία/ οινοτεχνία, ενώ η λειτουργία υγιών επιχειρήσεων στους κλάδους αυτούς θα έφερνε πίσω και συμπατριώτες μας που έχουν δουλέψει για τις μεγαλύτερες και καλύτερες επιχειρήσεις γαλακτομικών προϊόντων ή οινοποιΐων στην Ελλάδα και την αξιοποίηση της τεχνογνωσίας τους.

Οι παραγωγικές δυνατότητες της περιοχής είναι σε μεγάλο βαθμό παραμελημένες. Δυνατότητες καλλιέργειας σε ορεινούς ή ημιορεινούς όγκους έχουν σε μεγάλο βαθμό παραβλεφθεί. Ιδίως τα οπωροφόρα δένδρα καλλιεργούμενα σε υψόμετρα θα έχουν διαφορετικό χρόνο συγκομιδής των καρπών τους, σε σχέση με τους αντίστοιχους στην υπόλοιπη χώρα, με αποτέλεσμα μέσα στο χρόνο να κατέχουν σχεδόν μονοπωλιακή θέση στην αγορά σε όλη την Ελλάδα. Σε πολλές περιπτώσεις πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο αναδασμών ή συνεταιριστικής δημιουργίας μεγάλων αγροτικών μονάδων, ώστε η καλλιέργεια να ομογενοποιείται και να εξασφαλίζονται σημαντικές οικονομίες κλίμακος, που θα μειώνουν το κόστος.

Τέλος, ένα βασικό συγκριτικό πλεονέκτημα που έχουμε και δεν αξιοποιούμε είναι το νερό: έχουμε τη δυνατότητα να αρδεύσουμε κάθε στρέμμα καλλιεργήσιμης γης στον νομό μας, ειδικά στις πεδινές περιοχές. Το Ταμείο Ανάκαμψης περιέχει σημαντικά κονδύλια για εγγειοβελτιωτικά έργα, τα οποία είναι σημαντικό να αξιοποιηθούν. Η αξία και οι παραγωγικές δυνατότητες της γης μπορούν να πολλαπλασιασθούν. 

Όλα τα παραπάνω, όμως, πρέπει να συνδυάζονται και με εξωστρέφεια. Στη Zootechnia που λήγει σήμερα η παρουσία επιχειρήσεων από τον τόπο μας είναι ελάχιστη. Δεν αρκεί να παράγουμε καλά προϊόντα, πρέπει να το δείχνουμε κιόλας. Τα προϊόντα του τόπου μας είναι τόσο καλά, και μπορούν να γίνουν ακόμη καλύτερα, που η προβολή τους θα πολλαπλασιάσει την οικονομική τους αξία σε βαθμό που δεν φανταζόμαστε. Σ' αυτό παίζει σημαντικό ρόλο και η τυποποίηση - η οποία θα οδηγήσει όχι μόνο σε προϊόντα περισσότερο εμφανίσιμα και αναγνωρίσιμα, αλλά και στη διασφάλιση της ποιότητάς τους.

Είναι απολύτως εφικτό να χτίσουμε ένα καλό όνομα στα προϊόντα του πρωτογενούς τομέα, με δεδομένο ότι ήδη πρωτοπόρες επιχειρήσεις του τόπου μας τιμούν την περιοχή με την ποιότητα των προϊόντων τους. Έχουμε πολύ καλά παραδείγματα και πρακτικές να ακολουθήσουμε και από την υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά και από τον τόπο μας.

Πανεπιστήμιο στα Γρεβενά! (μέρος 2ον)

Στο προηγούμενο σημείωμα αναφέρθηκα στα Τμήματα του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, τα οποία θα έδιναν σημαντική υπεραξία στα Γρεβενά. Αν όμως είχαμε την επιλογή να προσθέσουμε και δύο τμήματα που δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, ποια θα μπορούσαν να ωθήσουν μπροστά την περιοχή μας και με ποιον τρόπο;

Μία πρώτη απάντηση είναι προφανής: ένα τμήμα Γεωπονίας και (κυρίως) Δασοπονίας. Η ποιοτική αναβάθμιση του πρωτογενούς μας τομέα περνά μέσα από την ανάπτυξη των γνώσεων που σχετίζονται με την εκμετάλλευση της γης. Νέες, πρωτοπόρες καλλιέργειες, καλύτερος συσχετισμός μεταξύ του εδάφους και της δυνητικής παραγωγής, μεγιστοποίηση της παραγωγής με τρόπους που σέβονται τη φύση και πάντα καταλήγουν σε καλύτερα αγροτικά προϊόντα, εκμετάλλευση των ιδιαιτεροτήτων του νομού (λ.χ. του υψομέτρου, που επιτρέπει εποχικές καλλιέργειες και παραγωγή σε διαφορετικά σημεία μέσα στη χρονιά, σε σχέση με αντίστοιχες παραγωγές στην υπόλοιπη Ελλάδα). Μία δυναμική γενιά γεωπόνων μπορεί να βοηθήσει τους Γρεβενιώτες παραγωγούς να βρουν και να αξιοποιήσουν όλα τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που έχουν.

Ο δασικός πλούτος των Γρεβενών επίσης παραμένει τραγικά ανεκμετάλλευτος. Από τη δυνατότητα για (λελογισμένη) υλοτομία μέχρι την αξιοποίησή του για καλλιέργειες, οι οποίες είναι συμβατές με το δασικό χαρακτήρα και μπορούν να βελτιώσουν την οικολογική τους σταθερότητα - οι σύγχρονες προκλήσεις της δασοπονίας, που καταγράφονται σ' αυτό το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Καθηγητή του Α.Π.Θ. Θεοχάρη Ζάγκα είναι, ειδικά στο αναπτυξιακό τους σκέλος, απολύτως επίκαιρες και για τον νομό μας. Οι φοιτητές δασοπονίας δεν θα βρουν καλύτερο μέρος από τα δάση του νομού μας, για να βιώσουν τα όσα διδάσκονται θεωρητικά, αλλά και να συμβάλουν οι ίδιοι (ως φοιτητές σήμερα και ως εξειδικευμένοι επαγγελματίες αύριο) με καινοτόμες προτάσεις και λύσεις.

Δεύτερο τμήμα που θα είχε νόημα να λειτουργήσει στα Γρεβενά θα ήταν ένα τμήμα Φυσικής Αγωγής. Όχι μόνο επειδή από τα μέρη μας κατάγεται ένας σημαντικός Ολυμπιονίκης, αλλά επειδή το πάθος των Γρεβενιωτών για τον αθλητισμό είναι μοναδικό. Χθες, στον αγώνα μπάσκετ του Πρωτέα Γρεβενών με τον Φίλιππο Βέροιας, το κλειστό γυμναστήριο ήταν γεμάτο με κόσμο που υποστήριζε την ομάδα της πόλης μας. Υποδειγματική κερκίδα, υποστήριξη χωρίς κανένα υβριστικό σύνθημα, με κόσμιο και πολιτισμένο τρόπο, αλλά και με την ένταση που δικαιολογούσε ένας αγώνας. Φίλαθλοι, όχι οπαδοί, κάτι που πολύ σπάνια θα δει κανείς σε οποιαδήποτε άλλη περιοχή της χώρας, όπου ο κανόνας είναι ο φανατισμός και η έλλειψη σεβασμού στους αντιπάλους, αλλά και στα παιδιά που είναι στις κερκίδες. Ακολούθησε ο αγώνας γυναικείου βόλεϊ του Γ.Σ. Γρεβενών με την Κοζάνη. Το επίπεδο του αγώνα ήταν υψηλό, δείχνοντας το μεράκι των μελών της ομάδας και του προπονητή. Ο αθλητισμός είναι μια σημαντική διέξοδος για τη νεολαία (μέσω του αθλητισμού η μητέρα μου, Μαριάνθη Μπέλλου, βγήκε, ουσιαστικά, για πρώτη φορά από τα Γρεβενά, για να αγωνισθεί σε περιφερειακούς αγώνες στα Ιωάννινα, όπου αναδείχθηκε πρωταθλήτρια στο άλμα εις μήκος, και στη συνέχεια στην Αθήνα, στους πανελλήνιους αγώνες), ενισχύει την υγεία, την ευγενή άμιλλα, και, όπως δείχνει κάθε εβδομάδα η συμπεριφορά των φιλάθλων στα γήπεδα της πόλης μας, τον αλληλοσεβασμό.

Αλλά η εκπαίδευση δεν είναι μόνο πανεπιστημιακή - είναι και τεχνική. Μια μορφή τεχνικής εκπαίδευσης που είναι παραγνωρισμένη, επειδή λίγοι μπορούν να εκτιμήσουν τα πραγματικά της πλεονεκτήματα, είναι αυτή που παρέχεται από τις Επαγγελματικές Σχολές (ΕΠΑ.Σ.) της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (Δ.ΥΠ.Α., τέως Ο.Α.Ε.Δ.). Η εκπαίδευση αυτή πάντοτε συνδυάζεται με πρακτική άσκηση στις επιχειρήσεις της περιοχής. Η λειτουργία μιας τέτοιας σχολής στα Γρεβενά, με το κατάλληλο αντικείμενο, θα μπορούσε να έχει πολλαπλό όφελος, επειδή θα εκπαίδευε παιδιά που θα μπορούσαν να μείνουν εδώ και θα ενίσχυε τις επιχειρήσεις σε τεχνογνωσία. Μια σχολή τυροκομίας/ γαλακτοκομίας θα ταίριαζε απολύτως με το παραγωγικό μοντέλο της περιοχής και θα ενίσχυε από πολλές απόψεις την κτηνοτροφία. Θα οδηγούσε σε προϊόντα ποιοτικά, ανταγωνιστικά, και σε κτηνοτροφικές επιχειρήσεις που θα πόνταραν σ' αυτή την εξειδίκευση και θα προσελάμβαναν και θα διατηρούσαν στα Γρεβενά αυτό το εξειδικευμένο προσωπικό. Με τη σειρά του, το προσωπικό αυτό θα γινόταν μαγνήτης για περισσότερες επενδύσεις, άρα περισσότερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη και καλύτερη παραγωγή - περισσότερο πλούτο στην περιοχή και όλα τα συναφή.

Είναι πολύ σημαντικό να ξέρουμε κάθε φορά τι διεκδικούμε και τι ευχόμαστε. Η παρουσία των κατάλληλων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στα Γρεβενά, με αντικείμενο προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες, τις ανάγκες και τα φυσικά πλεονεκτήματα της οικονομίας μας, είναι καταλύτης για την ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, τον πλούτο και την προκοπή του τόπου.